Enkelzijband op AM-radio met de Kaketoe (Toestel of techniek)

door Gerard in Zeist , Zeist, 25-04-2026, 11:30 (1 uur en 41 minuten geleden)
Gewijzigd door Gerard in Zeist, 25-04-2026, 12:16

Omdat het aanbod van AM-zenders afneemt, wordt het steeds interessanter om Enkelzijband (SSB) stations te kunnen horen. Ik heb dat heel vaak gedaan met een toegeruste SSB ontvanger (dat werkt eigenlijk het beste), of met de twee-ontvanger methode, of met een signaalgenerator naast het ontvangtoestel, of met een zelf ingebouwde BFO.

Nou heb ik inmiddels een heel rijtje nostalgische radio's met Tropenband en omdat juist daarop weinig AM te horen is, ben ik de laatste weken op jacht naar een "Externe BFO": een mini apparaatje dat je naast een ongemodificeerde radio kunt zetten, of erop aansluiten, om zonder ombouw op elke AM radio naar Enkelzijband te kunnen luisteren. De Toekan is een MiddenFrequent oscillator die van buitenaf op het MF deel van de radio instraalt. Hiermee krijg ik wel rerdelijke resultaten, maar ook een hoop storing wegens extra mengproducten in de mengtrap.

Vandaar mijn volgende idee, een externe Radio Frequente oscillator, waarvoor ik laatst oscillatorspoelen zocht. Er werd me een defecte portable, National Panasonic T-430, gedoneerd voor de wetenschap (waarvoor dank!). Met MG en 3xKG is er doorlopend bereik van 0,5 tot 25MHz, en fijnafstemming. Wat deze radio bijzonder geschikt voor mij maakte, was dat de mengtrap op 1 apart printje zit (rechts van de afstemco), hoe mooi kun je het hebben!

Het ding was wel defect, dit zat, hoe beroerd kun je het hebben, in de oscillator! De 2SA70 had whiskers maar ik kon 'm toch aan het fluiten krijgen door de draad naar de screen los te halen. Verder het apparaat ombouwen naar een meetzender-achtig product met de "subtractieve methode" dat wil zeggen, eruit slopen wat je niet nodig hebt. De ingangs- en mengtrap is maar 1 van de 7 transistors, maar qua omvang ruim de helft van de aanwezige elektronica. De hoofdprint eruit, LS ook weg. Hier is het schemaatje van de mengtrap:

(Tussen A en B zit de antennespoel en tussen C en D de oscillatorspoel.)

En dan heb je een mooie externe BFO! Gebruik is precies als de twee-ontvanger methode: eerst afstemmen op onverstaanbaar gemompel, dan de Kaketoe erbij halen, met hoofdafstemming zoeken naar interferentie, met fijnafstemming de verstaanbaarheid regelen. Het werkt heel prettig! Het ding werkt op 4 D-cellen en de stroomopname is 2mA, dus extreem laag. De oscillator van de Kaketoe straalt genoeg uit om zonder verder aansluiten in te werken op de antenne van je AM radio.

Nou zijn nostalgische radio's ook nog eens treurig onnauwkeurig af te stemmen, zoals bekend is het altijd een beetje gokken en raden waar je precies naar luistert. Om dat probleem ook nog aan te pakken, heb ik in de Kaketoe een cymometer geplaatst, aangesloten op punt C. Als je die aanzet, neemt het stroomverbruik wel fors toe naar 40mA, maar dan kun je de frequentie zien. Luister je op je analoge radio naar een station en je wilt de frequentie weten, dan kun je die makkelijk aflezen door op de Kaketoe te "zero beaten".

Inwendige met oscillatorprintje en cymometer (met in zwart en blauw een paar ontkoppel-weerstanden en -elco's):

Op deze foto kun je zelfs het omgevouwen screen-pootje van de 2SA70 zien.

De locale oscillator werkt altijd 455kHz HOGER dan de ontvangstfrequentie, ook bij de T-430. De schaal geeft dus niet de oscillatorfrequentie aan, en het MG-bereik zou van ongeveer 1 tot 2 MHz lopen. Voor de drie KG bereiken kon ik het oscillatorbereik wat omlaag krijgen door de oscillatorspoelen te trimmen. Voor de MG heb ik de padder-condensator overbrugd met 47nF waarmee het bereik van de oscillator nu van ongeveer 735 tot 2050kHz loopt.

Aan de zijkant de fijnregelknop, met rode markering. Rood omhoog = frequentie omhoog.
Leuke van dit ding is dus, dat je twee problemen van tropenradio's met 1 hulpstukje oplost: ontvangst van SSB en frequentienaukeurigheid. En dat zonder dat je iets aan je toestel moet doen, dus al je tropentoestellen blijven origineel. De Kaketoe werkt voor buizen en transistortoestellen (heeft zelf alleen maar 1 transistor), de MF maakt niet uit, onder- of bovenmenging hoef je allemaal geen rekening mee te houden.